Mikroplastik w wodzie pitnej- czy jest groźny i jak go usunąć?

Mikroplastik to drobne, często niewidoczne gołym okiem cząsteczki plastiku o średnicy poniżej 5 mm. Mówiąc najprościej, mikroplastik to mikroskopijne drobinki tworzyw sztucznych, powstające z rozpadu większych elementów z tworzyw sztucznych m.in. butelek, folii i opakowań. Nanoplastik to cząsteczki, których średnicę mierzy się w mikronach. Te dwie formy plastiku (polimery) stają się coraz poważniejszym problemem środowiskowym i zdrowotnym. Badania naukowe dowodzą, że te cząsteczki mogą przenikać do naszej wody pitnej, zarówno w postaci wody kranowej, jak i butelkowanej. W litrze wody potrafi znajdować się nawet kilka tysięcy cząsteczek plastiku. Skąd bierze się mikroplastik i nanoplastik w wodzie i jakie są konsekwencje ich spożywania dla naszego zdrowia? Dla uproszczenia obie formy będziemy nazywać Mikroplastikiem.

Źródła mikroplastiku w wodzie pitnej

Mikroplastik może pochodzić z różnych źródeł. Wiele z nich związanych jest z codziennym użytkowaniem plastiku oraz procesami przemysłowymi. Co roku produkcja tworzyw sztucznych sięga setek milionów ton, a znaczna część mikroplastiku pochodzi z rozpadu tych odpadów. Oto niektóre z najważniejszych źródeł:

Zanieczyszczenie z atmosfery  

Mikroplastik unosi się w powietrzu, co oznacza, że cząsteczki mogą osiadać na otwartych zbiornikach wodnych. Badania przeprowadzone przez naukowców z University of Strathclyde w Szkocji wykazały, że cząsteczki mikroplastiku mogą być przenoszone przez powietrze na duże odległości i opadać z deszczem, zanieczyszczając zasoby wody pitnej.

Przemysłowe zrzuty i ścieki 

Produkcja i przetwarzanie plastiku prowadzą do powstawania odpadów, które mogą trafiać do wód gruntowych i wody powierzchniowej. Nieoczyszczone ścieki odprowadzają cząstki do rzek, a stamtąd do oceanów i źródeł wody pitnej. Wody te są później przetwarzane i trafiają do systemów wodociągowych.

Nadmierne zużycie plastiku jednorazowego 

 Produkty takie jak plastikowe butelki, worki i inne opakowania z czasem ulegają degradacji, co prowadzi do uwalniania mikrocząsteczek plastiku do środowiska. Fragmenty te mogą przedostawać się do wody pitnej, szczególnie w pobliżu dużych składowisk odpadów lub w miejscach, gdzie odpady nie są odpowiednio zarządzane. Butelki PET, czyli politereftalan etylenu, ścierają się mechanicznie, uwalniając cząsteczki plastiku; sam etylen jest podstawowym budulcem tego polimeru.

Mikroplastik w wodzie butelkowanej i kranowej

Jedno z najważniejszych badań nad obecnością mikroplastiku w wodzie butelkowanej zostało przeprowadzone przez organizację Orb Media w 2018 roku. W ramach badań zanalizowano 259 butelek wody pochodzących z różnych krajów. Wyniki były alarmujące – w 93% próbek wody wykryto mikroplastik, a średnia ilość mikroplastiku wynosiła 325 cząstek na litr. Nowsze analizy pokazują jeszcze wyższe stężenie — w jednym litrze wody butelkowanej wykrywano nawet 240 tys. drobinek nanoplastiku i mikroplastiku, a liczba cząstek rośnie wraz z czasem przechowywania. W wodzie kranowej wyniki były podobne – w analizie 159 próbek wody kranowej z 14 krajów wykryto mikroplastik w 83% przypadków.

Cząsteczki mikroplastiku pochodzą głównie z opakowań, w których przechowywana jest woda butelkowana, ale również z procesów produkcji i przetwarzania wody kranowej. Plastikowe rury, filtry i systemy dystrybucji wody wodociągowej mogą być również źródłem tych mikroskopijnych zanieczyszczeń. Co niepokojące, obecność tworzyw sztucznych stwierdzono w niemal każdej butelkowanej wodzie oraz w sieci wodociągowej.

Czy mikroplastik jest szkodliwy? Skutki zdrowotne spożywania

Mikroplastik może być szkodliwy przede wszystkim dlatego, że działa jak nośnik toksyn. Chociaż badania nad wpływem mikroplastiku na zdrowie człowieka są wciąż w początkowej fazie, istnieją pewne obawy związane z długotrwałą ekspozycją. Cząsteczki mikroplastiku**, w tym polistyren,** mogą działać jako nośniki toksycznych substancji chemicznych, takich jak ftalany, bisfenol A (BPA), a także metale ciężkie i inne związki stosowane w produkcji plastiku. Substancje te mogą powodować zaburzenia hormonalne oraz zwiększać ryzyko wystąpienia nowotworów. Im wyższe stężenie tych związków, tym bardziej narażamy organizm na ich działanie.

Co więcej, niektóre badania sugerują, że najmniejsze cząstki mikroplastiku mogą przenikać przez ściany jelit i przedostawać się do krwiobiegu. Badacze podkreślają, że w ludzkim organizmie część mikroplastiku może wywoływać stany zapalne oraz zaburzenia układu odpornościowego. Pełne dane dotyczące długoterminowych skutków wciąż powstają.

Jak usunąć mikroplastik z wody? Filtracja i uzdatnianie

Chociaż całkowite wyeliminowanie mikroplastiku z wody z kranu może być trudne, istnieją sposoby na ograniczenie jego spożycia. Kluczem jest skuteczna filtracja:

1. Używanie filtrów do wody – Filtry o wysokiej skuteczności mogą usuwać mikroplastik z wody kranowej. Konieczne są filtry do wody o mikronażu 0,5 mikrona i mniejszym. 
2. Ograniczanie użycia plastikowych butelek. Unikaj też przechowywania wody w plastiku w wysokiej temperaturze, bo sprzyja to uwalnianiu drobin.
3. Świadome zarządzanie odpadami – Recykling i odpowiednie gospodarowanie odpadami może zmniejszyć ilość plastiku, który trafia do środowiska, a następnie do wody.

Mikroplastik w wodzie pitnej stanowi poważne wyzwanie dla zdrowia publicznego. Choć nie ma jeszcze pełnych danych na temat długoterminowych skutków spożywania mikroplastiku, już teraz wiadomo, że jego obecność w wodzie jest szeroko rozpowszechniona i pochodzi z różnych źródeł. Wprowadzenie skutecznych metod filtrowania oraz redukcja zanieczyszczeń plastikowych w środowisku są kluczowymi działaniami, które mogą zmniejszyć to ryzyko.

Filtry ceramiczne z węglem aktywnym, takie jak Olympus Plus, o mikronażu od 0,1 do 0,5 mikrona, mogą być jednym z najlepszych rozwiązań do uzdatniania wody kranowej pod kątem usuwania mikroplastiku oraz innych zanieczyszczeń, przy jednoczesnym zachowaniu zdrowych minerałów w wodzie.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)